Μνημονιακή λαιμητόμος αντί εργαλείο αναβάθμισης η αξιολόγηση

Ένα από τα καυτά πολιτικά ζητήματα που μάς κληρονόμησε το 2012 είναι η διαθεσιμότητα –με πιθανότητα μετακίνησης αλλά και απόλυσης– 2500 (καταρχήν) δημοσίων υπαλλήλων. Αν τελικά η διαθεσιμότητα σημαίνει απόλυση, όπως άλλωστε έχουν δηλώσει επανειλημμένα οι τροικανοί, θα είναι η πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες που θα συμβεί αυτό μαζικά στην Ελλάδα. Μαζικές απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων θα θυμούνται μάλλον μόνο οι γηραιότεροι από τους παππούδες μας στην προπολεμική χρεωκοπία της δεκαετίας του '30.

Γιώργος Μαλιώτης *

Το θέμα έχει ήδη αναδειχτεί ήδη σε αρθρογραφία που φιλοξενήθηκε στο "ΧΑΪΔΑΡΙ ΣΗΜΕΡΑ". Ο φίλος Τρύφωνας Δάρας στο άρθρο του δομεί μια επιχειρηματολογία, ισχυριζόμενος ότι η διαθεσιμότητα είναι σαφώς ένα άδικο μέτρο, αλλά αυτό οφείλεται στο ότι δεν έχει προηγηθεί αξιολόγηση των υπαλλήλων. Μολονότι δεν το δηλώνει ρητά, υπονοεί μάλλον ότι,  μετά από μια διαδικασία αξιολόγησης, η εφαρμογή της διαθεσιμότητας δεν θα συνιστά ιδιαίτερο πρόβλημα, αφού η αξιολόγηση θα έχει ξεχωρίσει την ήρα από το σιτάρι, με συνέπεια στις δημόσιες υπηρεσίες να μείνουν οι ικανοί υπάλληλοι που θα είναι και παραγωγικοί (αν τυχόν αδικώ την άποψή του, υποθέτω ότι θα με διορθώσει). Νομίζω ότι δεν πρέπει να αγχώνεται, γιατί οσονούπω το υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης δρομολογεί την εφαρμογή της αξιολόγησης για να προκύψουν οι επόμενοι δημόσιοι υπάλληλοι –ακατάλληλοι ή ήσσονος ικανότητας και με τη βούλα πλέον-, που θα είναι δεκάδες χιλιάδες κι όχι μόνο 2.500 και οι οποίοι θα τεθούν σε διαθεσιμότητα με το ερώτημα της μετακίνησης ή της απόλυσης.

ΠΡΕΠΕΙ ΟΜΩΣ ΝΑ ΣΤΕΚΟΜΑΣΤΕ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ; Προσωπικά πιστεύω πως είναι σοβαρό λάθος να είναι κάποιος επί της αρχής αντίθετος σε μια διαδικασία αξιολόγησης. Ο γράφων, προσκείμενος παλαιόθεν στην ανανεωτική Αριστερά και βλέποντας ως μοναδική θετική προοπτική της χώρας μια κυβέρνηση με πυρήνα της την Αριστερά, η οποία θα απελευθερώσει τη χώρα από τον σάπιο παλιό δικομματισμό και τους επί δεκαετίες συνεταίρους του, επιχειρώντας την παραγωγική της ανασυγκρότηση μέσα από ένα πρόγραμμα προοδευτικού εκσυγχρονισμού, θεωρεί ότι στον άξονα της αναβάθμισης του δημόσιου τομέα, μια κατάλληλα διαμορφωμένη διαδικασία ουσιαστικής και όχι τυπικής αξιολόγησης, θα αποτελούσε ένα σημαντικό εργαλείο. 

Με αυτή την έννοια θεωρώ ότι είναι σκόπιμο να αρχίσει μια ανοιχτή συζήτηση με τους εργαζόμενους και τους συνδικαλιστικούς φορείς, ώστε να αναιρεθεί η επί της αρχής δαιμονοποίηση της διαδικασίας της αξιολόγησης και να σχεδιασθεί ένα πρώτο σκαρίφημα μιας διαδικασίας αξιολόγησης, που θα λειτουργήσει καταρχήν πιλοτικά και θα αρχίσει να εφαρμόζεται λίγο αργότερα. Όταν δηλαδή θα έχει αποκρυσταλλωθεί ως ένας νέος θεσμός με συγκεκριμένους κανόνες και όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι θα γνωρίζουν ότι θα εφαρμόζεται εις το εξής. Αυτονόητη προυπόθεση για την εφαρμογή μιας τέτοιας διαδικασίας είναι η χώρα -και φυσικά και ο δημόσιος τομέας της- να έχει απελευθερωθεί από τα δεσμά του μνημονίου. Τότε μόνο μπορεί να αρχίζει να χτίζεται ένας νέος υγιής και αναβαθμισμένος ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες και την παραγωγικότητα του δημόσιος τομέας, σχεδιασμένος με βάση την τεχνολογική αναβάθμιση, αλλά και τον  δημοκρατικό κοινωνικό έλεγχο. Και τούτο, γιατί μόνο τότε ο δημόσιος τομέας θα μπορεί να ανασχεδιασθεί ελεύθερα με βάση τις επικαιροποιημένες ανάγκες του, ακολουθώντας πιθανόν ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά χωρίς τους αμείλικτους στόχους τής δημοσιονομικής προσαρμογής, οι οποίοι τον ακρωτηριάζουν εξ υπαρχής. Οι νέοι θεσμοί κοινωνικού ελέγχου θα εξασφαλίζουν τη διαφάνεια, την αξιοκρατία αλλά και τις εκάστοτε αναγκαίες για τη βελτίωση της λειτουργίας οργανωτικές και άλλες τροποποιήσεις.

Μια διαδικασία αξιολόγησης μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, μπορεί να χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από την επιλεκτική αξιοποίηση των κατακτημένων τεχνικών ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και από τον δημοκρατικό έλεγχο που θα εξασφαλίζει το αδιάβλητο της εφαρμογής της. Στόχος τής διαδικασίας δεν θα πρέπει να είναι μόνο η επιβράβευση των φιλότιμων και ικανών, αλλά και η διαρκής ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού με απώτερο σκοπό την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Μια κατάλληλη διαδικασία αξιολόγησης θα επιβραβεύει τους εργατικούς ή/και ικανούς, κατοχυρώνοντας ένα αίσθημα δικαίου στους εργασιακούς χώρους, χωρίς όμως να τρομοκρατεί τους υστερούντες. Θα εντάσσεται σε μια φιλοσοφία διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, η οποία θα προσανατολίζεται στη βέλτιστη δυνατή αξιοποίηση όλων ανεξαιρέτως των εργαζομένων , εντοπίζοντας τις τυχόν ιδιαίτερες δεξιότητες τους και εστιάζοντας στα ισχυρά τους σημεία, μεριμνώντας παράλληλα για την κατά τακτά διαστήματα απασχόλησή τους σε διαφορετικά αντικείμενα μέσω του rotation. Μια τέτοια πολιτική διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού μπορεί να περιλαμβάνει και μια δια βίου εκπαίδευση του προσωπικού, αλλά θα υποστηρίζεται κυρίως από την επανακατάρτισή του, που δεν πρέπει να γίνεται τυχαία με αφορμή τα ευρωπαϊκά προγράμματα που «τρέχουν» κατά περιόδους , αλλά να είναι πάντοτε εστιασμένη σε συγκεκριμένους στόχους και υπαγορευμένη από τα επιθυμητά αποτελέσματα.

ΤΙΣ ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΑΙΜΟΝΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΣΤΑΔΙΑΚΑ στην ελληνική κοινή γνώμη. Το ελληνικό πολιτικό σύστημα και τα «αδελφά» ΜΜΕ αξιοποίησαν κατά κόρο τις πολλαπλές στρεβλώσεις του κι ενίσχυσαν όσο μπορούσαν αυτή την αντίληψη. Στόχος είναι η συμπίεση των δημόσιων λειτουργιών και υπακούει στην πολιτική γραμμή της απορρύθμισης, την οποία το παγκοσμίως κυρίαρχο διεθνές κεφάλαιο προσπαθεί να επιβάλλει στις αναπτυγμένες δυτικές χώρες εδώ και είκοσι χρόνια. Η δαιμονοποίηση του δημόσιου τομέα έχει καταστήσει ισχυρές (ως και πλειοψηφικές) στην κοινωνία τις φωνές που επιθυμούν τη μείωση του δημόσιου τομέα, ακόμα και με μαζικές απολύσεις προσωπικού. Αυτό που πρέπει να καταδειχτεί είναι ότι η αξιολόγηση του προσωπικού, που επιβάλλει το τρίτο μνημόνιο για την προώθηση της κινητικότητας και μέσω αυτής των μαζικών απολύσεων, είναι ένα καλοσχεδιασμένο δικαιολογητικό πλαίσιο κι όχι ένα εργαλείο εξορθολογισμού ή βελτίωσης του δημόσιου τομέα. Ο πραγματικός στόχος είναι οι μαζικές απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, πράγμα που δεν έχει συμβεί σε καμία χώρα της Δυτ. Ευρώπης παρά μόνο στις χώρες του πρώην υπαρκτού (εκτός ευρωζώνης), όταν αυτές κατέληξαν να είναι εξαρτημένες από το ΔΝΤ. Αυτές οι μαζικές απολύσεις θα σηματοδοτήσουν την ολοκληρωτική ήττα των εργαζομένων στην Ελλάδα, ώστε οι δανειστές να προσφέρουν στο δράκο των αγορών το αίμα που αυτός ζητάει. Γιατί όμως η αξιολόγηση δεν είναι παρά το άλλοθι για να μπουν δεκάδες χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι κάτω από τη μνημονιακή λαιμητόμο;

Η διαδικασία αξιολόγησης που θα εφαρμοστεί στο δημόσιο τομέα με την τεχνική βοήθεια της task force ή των Γάλλων ειδικών δεν είναι ακόμα γνωστή. Διαρρέονται κατά καιρούς κάποιες φήμες αναφορικά με ένα μοντέλο μοριοδότησης. Θεωρώ ότι η προσφερόμενη ευρωπαϊκή τεχνογνωσία είναι σημαντική κι ενδιαφέρουσα, ωστόσο είναι αδύνατο να επινοήσει ένα μοντέλο δίκαιης αξιολόγησης, ούτε να συμβάλει στην αναβάθμιση του δημόσιου τομέα, από τη στιγμή που είναι ενταγμένη στη μνημονιακή δημοσιονομική προσαρμογή και στους αντίστοιχους στόχους. Και εξηγούμαι:

• Πώς μπορεί να αξιολογηθεί η απόδοση και η προσφορά ενός εργαζομένου, όταν δεν υπάρχει καμία απολογιστική αναφορά για τη δουλειά που έχει προσφέρει μέχρι σήμερα, παρά μόνο ένα ιστορικό εξαιρετικά αμφιλεγόμενων βαθμολογιών;
• Πώς θα αξιολογηθούν διακριτά οι εργαζόμενοι ανά διοικητική βαθμίδα, δηλαδή με διαφορετικό τρόπο οι απλοί υπάλληλοι, διαφορετικό οι προϊστάμενοι και διαφορετικό οι διευθυντές –όπως επιτάσσει το σύγχρονο management– όταν η ίδια η διοικητική λειτουργία ήταν πολύ συχνά υποτυπώδης ως ανύπαρκτη; Αυτό δεν οφείλεται μόνο στις κομματικές και μη αξιοκρατικές προαγωγές, αλλά και στις συχνότατες παρενέργειες τους, που είναι η μη αποδοχή της ιεραρχίας από τα κατώτερα κλιμάκια, αλλά και η έλλειψη αυτοπεποίθησης αυτής καθεαυτής της ιεραρχίας (προϊστάμενοι, διευθυντές, κλπ.)
• Ο βασικότερος λόγος για τον οποίο είναι εξαρχής δεδομένο ότι οποιοδήποτε μοντέλο αξιολόγησης εφαρμοστεί στο πλαίσιο του τρίτου μνημονίου θα είναι άδικο είναι ότι αυτό το μοντέλο θα εφαρμοστεί εκ των υστέρων. Πως θα αξιολογηθούν οι υπάλληλοι με βάση κανόνες που δεν γνώριζαν, γιατί πολύ απλά δεν υπήρχαν και με βάση στόχους που επίσης δεν γνώριζαν, γιατί πολύ απλά ποτέ δεν τους τέθηκαν; Αυτό πλέον προσκρούει και στην κοινή λογική.
• Αν η αξιολόγηση συνιστά τελικά μοριοδότηση με βάση τυπικά προσόντα και κοινωνικά κριτήρια, τότε θα μοιάζει περισσότερο με διαδικασία πρόσληψης (επιλογής προσωπικού) και όχι με διαδικασία αξιολόγησης απόδοσης. Και τούτο διότι δεν θα μπορεί να λάβει υπόψη της τη δουλειά που έχει προσφέρει στο παρελθόν ένας εργαζόμενος με βάση την εργατικότητα, τη φιλοτιμία και την αφοσίωση στο αντικείμενο εργασίας του. Ίσως βέβαια το βαθύτερο νόημα της επικείμενης αξιολόγησης με τροϊκανή εποπτεία είναι ότι η παρουσία όλου του προσωπικού στις υπηρεσίες μπαίνει σε μηδενική βάση, με την έννοια ότι ο καθένας οφείλει να κερδίσει την επαναπρόσληψή του.

ΑΠΟ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΛΟΓΟΥΣ (αλλά και από αρκετούς άλλους που δεν καταγράφω) ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΕΡΟ ΟΤΙ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΑΧΑ ΕΝΑ ΑΛΛΟΘΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΡΑΤΟΜΗΣΗ ΔΕΚΑΔΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ. ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΘΕΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΠΟΥ ΘΑ ΣΥΝΟΔΕΥΣΕΙ ΑΥΤΗ ΤΗ ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΔΕΝ ΘΑ ΜΠΟΡΕΣΟΥΝ ΝΑ ΒΕΛΤΙΏΣΟΥΝ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ, ΟΥΤΕ ΚΑΝ ΝΑ ΤΗΝ ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΟΥΝ. ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΥ ΑΠΛΑ ΟΙ ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΙΘΑΝΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΟΚΥΨΟΥΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΘΑ ΜΠΟΥΝ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΕΛΕΚΥ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΘΑ ΚΑΤΑΠΝΙΞΟΥΝ ΟΠΟΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΑΤΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ.

ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΕΧΕΙ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ. Η ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΕΞΥΓΕΙΑΝΣΗ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΝΑΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ ΚΑΙ ΕΙΛΙΚΡΙΝΗ ΣΤΟΧΟ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΟΝΕΤΑΡΙΣΤΙΚΟΥ ΜΠΛΟΚ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ -ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ- ΕΙΝΑΙ Ο ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙ Ο ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ, ΟΠΩΣ ΑΥΤΑ ΕΠΙΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ ΔΟΓΜΑ, ΤΙΣ ΕΠΕΛΑΥΝΟΥΣΕΣ "ΑΓΟΡΕΣ" ΚΑΙ ΤΟ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ.

Δεν είναι δυνατόν να κλείσω χωρίς να κάνω και μια αναφορά στο εγχώριο υποτακτικό πολιτικό προσωπικό. Στην περίπτωσή μας έχουμε το σεβαστό καθηγητή Α. Μανιτάκη, ένα πρόσωπο που έχει δώσει το δικό του πολιτικό στίγμα στη μέχρι πρότινος διαδρομή του. Ο υπουργός ισχυρίζεται ότι η κινητικότητα δε σημαίνει απολύσεις και ότι δεν θα γίνει καμία απόλυση παρά μόνο μετατάξεις έστω και σαρωτικές. Οι τροϊκανοί από την άλλη πλευρά φωνάζουν, κάθε τόσο, το αντίθετο. 

Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι θα γίνει τελικά, ούτε αν ο κ. Μανιτάκης θα βάλει την υπογραφή του στις μαζικές απολύσεις, όταν η πίεση γίνει ασφυκτική. Ωστόσο κι αν ακόμα δεν την βάλει και επιλέξει π.χ να παραιτηθεί, όταν έρθει εκείνη η στιγμή, αυτό δεν θα διασώσει την πολιτική και ηθική ακεραιότητα, ούτε του ίδιου, ούτε της ΔΗΜΑΡ. Θα παρομοίαζα τη στάση τους με τη στάση ενός δικαστή που ανοίγει την πόρτα της αίθουσας του δικαστηρίου στο δήμιο για να παρακολουθήσει μια ποινική δίκη κι όταν αυτή τελειώσει κι ο δήμιος, παραβιάζοντας τη απόφαση, σηκώνει το σπαθί να αποκεφαλίσει τον κατηγορούμενο ο δικαστής αντί να τον σταματήσει, παραιτείται και φεύγει από την αίθουσα. Από την ώρα που έβαλε το δήμιο στην αίθουσα έχει προφανώς επιλέξει να απωλέσει το ρόλο του δικαστή.

* Μέλος Τ.Ε. ΣΥΡΙΖΑ - ΕΚΜ Χαϊδαρίου, μέλος Γραμματείας της δημοτικής κίνησης "Πολίτες σε Δράση - Οικολόγοι Πράσινοι"

ΠΗΓΗ